“Çin Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin beynəlxalq departamentinin nazir müavini Çen Çjou (Chen Zhou) və Çin Xalqının Xarici Əlaqələr İnstitutunun sədri Vanq Çao (Wang Chao) ilə müzakirələrimiz davam etdi. Şanqay Əməkdaşlıq Təşkilatının baş katibinin müavini Nurlan Yermekbayev (Nurlan Yermekbayev) ilə ŞƏT ətrafında əməkdaşlığımızın hazırkı vəziyyətini nəzərdən keçirdik”, - deyə Hikmət Hacıyev “X”də yazıb.
Prezidentinin köməkçisinin “China Global Television Network”a müsahibəsinin təfərrüatları diqqətdən yayına bilməzdi. Buna əsasən, Hikmət Hacıyevin Pekinə işgüzar səfərinin əsas məqsədi bu yaxınlarda imzalanmış Çin-Qazaxıstan ticarət-iqtisadi sazişinə qoşulma imkanlarını araşdırmaqdır.
Hikmət Hacıyev bildirir ki, məsələ Qazaxıstan tərəfi ilə artıq müzakirə olunub, Azərbaycan çinli tərəfdaşların da iştirakını arzulayardı. Beləliklə, rəsmi Bakının Çin-Aİ kommunikasiya layihəsinə tranzit təminatçısı kimi deyil, iştirakçı tərəf kimi uyğunlaşmağa çalışdığını ifadə edə bilərik. Hikmət Hacıyev Azərbaycanın hansı potensiala malik olduğunu çinli həmkarlarına nümayiş etdirib. Rəsmi Bakının iştirak müqabilində Pekinə getdikcə təkmilləşən Çin texnologiyalarına çıxış razılığı təklif etdiyi də istisna edilmir.
Gömrük gəliri bir şeydir, bunun müqabilində Çin texnologiyalarını əldə etmək imkanı tamam başqa şeydir. Bu halda söhbət ilk növbədə hərbi-sənaye əhəmiyyəti olan texnologiyalardan gedə bilər. Vaxtilə müdafiə naziri Zakir Həsənovun da Çinə səfər etdiyini nəzərə alsaq, bu istiqamətdə hansı nəticələrin əldə edildiyini söyləmək çox çətindir. Azərbaycanın hərbi potensialının texnoloji zənginliyinin modernləşdirilməsi Pekin və Bakı arasında daha güclü münasibətlərin olmasını tələb edir. Bu istiqamətdə müzakirələrin başlandığı və ya davam etdiyi ehtimal olunan məsələdir.
İki mühüm hal açıq olaraq qalır: Çinin Avropa ilə ticarəti Türkiyə, yoxsa Gürcüstan limanlarından keçəcək? Bu halda Rusiya hansı mövqedən çıxış edəcək? Mümkündür ki, Rusiya Orta Dəhlizin tam işləməsi ilə bağlı Çinlə münasibətləri mürəkkəbləşdirməyəcək, Türkiyəyə qarşı addım atmağa cəsarət etməyəcək. Amma bu, sadəcə bir fərziyyədir və Rusiyanın Ukraynada ağır müharibə apardığı, Çin ilə Türkiyə timsalında yeni düşmən yaratmayacağı ehtimalına əsaslanır.
Bu halda Rusiya niyə Abxaziyanı dənizdən də mühasirəyə alır? Bu, Türkiyənin təsirini məhdudlaşdırmır? Əgər Çin həqiqətən də Anakliya limanını modernləşdirirsə, Abxaziyadakı yeni Rusiya hərbi dəniz bazası “nəzarət-tranzit” funksiyalarını yerinə yetirmək üçün yaradılmır? Hesab edilə bilər ki, Rusiyaya maksimumu - İranla quru tranzitini verib. Bəs Çin Avropa İttifaqı ilə üfüqi xətt üzrə əlaqə yaradırsa, bunun strateji əhəmiyyəti nədir?
Böyük ehtimalla, Hikmət Hacıyev Çinlə cənub marşrutu, Zəngəzurdan keçən orta dəhliz marşrutu barədə danışıb. Doğrudur, bu barədə rəsmi məlumatlar qeydə alınmayıb, lakin bunun baş vermədiyini düşünmək sadəlövhlük olardı. Çin bu marşruta marağını gizlətmir və bu halda Azərbaycan-Türkiyə zolağı ümumiyyətlə Çin-Aİ ticarətinin mərkəzi nöqtəsinə çevrilir.
Firuz Bağırov
Ordu.az
